|
| |
ADD (Attention
Deficit Disorder)
Dit is een aandachtsstoornis, die gepaard gaat met
onoplettendheid.
-
ADD kenmerkt zich
door stoornissen in de voortdurende continue aandacht (continue sustained
attention) en in selectieve aandacht (selective attention)
-
De executieve
functies (managementsfuncties) en het werkgeheugen zijn gestoord.
Voorbeeld:
Een voorbeeld van managementfuncties is de functie van
dirigent en brandweercommandant.
Beiden moeten kunnen organiseren, activeren, integreren,
aansturen, ze moeten complexe situaties kunnen oplossen en organiseren.
Op dit gebied kan een persoon met ADD grote problemen
ondervinden.
Hij/zij scoort beneden gemiddeld op taken waarbij
waakzaamheid en het vasthouden van de aandacht noodzakelijk zijn.
Werkgeheugen:
Het werkgeheugen is een onderdeel van het lang termijn
geheugen.
Nieuwe informatie komt eerst binnen bij het KTG (kort
termijn geheugen) dit slaat de informatie op en verwerkt deze.
Het werkgeheugen houdt de informatie “on line” terwijl
tegelijkertijd ook andere functies tegelijkertijd worden uitgevoerd. Het bestaat
uit een deel van het lang termijn geheugen dat op een bepaald moment actief
wordt. Het helpt herinneren.
Bij personen met ADD werkt dit werkgeheugen minder goed.
Hyperfocussen
Naast verminderde aandacht komt hyperfocussen voor:
-
Hyperfocussen is
het juist extreem goed kunnen concentreren in bepaalde situaties en in
andere situaties totaal niet. Terwijl hij/ zij zich concentreert kan er bij
wijze van spreken een bom worden afgeschoten zonder dat dit gevolgen heeft
voor de concentratie. Soms leidt dit tot geniale oplossingen en anderzijds
tot het idee dat de persoon in kwestie niet luistert
4.5%-9% van alle kinderen heeft ADD
ADHD gecombineerd type 1.9% - 4.8 %
Hyperactief is 1.7%-3.9%
Hyperactiviteit
Hyperactiviteit kan met de jaren enigszins afnemen
Aandachtsproblemen blijven later ook bestaan.
Co-morbiditeit
Vaak gaan ADD en ADHD samen met andere stoornissen:
(Co-morbiditeit)
-
Depressie
-
Slaapstoornissen;
slaapwandelen, bedplassen, tandenknarsen, inslaapproblemen,nachtmerries
-
Hoofdpijnklachten
-
Meer dan gemiddeld
oorontstekingen
-
Overgevoeligheid
voor bv voedingsstoffen
-
Problemen met het
immuunsysteem
-
Angststoornis
-
Oppositioneel
gedrag
-
Leerstoornis bv
dyslexie, dyscalculie
-
Bipolaire stoornis
-
Autisme
-
Gilles de la
Tourette
Problematiek
Praktisch gezien zijn er problemen met:
-
Organiseren
activeren om aan het werk te gaan
-
Luisteren
-
Vasthouden van de
concentratie
-
Nonverbaal
werkgeheugen
-
Volhouden van
energie en inspanning voor werk
-
Zelfregulering van
het affect/arousal (snel en hevig uit hun doen zijn)
-
Reconstitutie:
vermogen om opgeslagen informatie te manipuleren en toegankelijk te maken
voor herinnering
-
Inhibitie:
problemen met reguleren van de beheersing (frustratietolerantie)
Emotie beïnvloedt de aandacht
Externe en interne prikkels beïnvloeden de aandacht
Er zijn 3 netwerken in de hersenen voor aandacht:
-
Een orienterend
netwerk
-
Een executief
netwerk
-
Een waaknetwerk
Dopamine beïnvloedt die hersengebieden en is te vinden in
diverse geneesmiddelen die voorgeschreven worden voor ADD/ADHD
Gevolgen van de aandachtsproblemen
Aandachtsproblemen kunnen moeilijkheden geven bij:
-
Het vinden van een
baan
-
Het aangaan en
aanhouden van sociale relaties
-
Het volgen van
instructies
-
Het afmaken van
taken
-
Het beginnen aan
taken, die langdurig geestelijke inspanning vragen
-
Het op orde houden
van bezittingen ( verliezen van dingen/ extreme vergeetachtigheid)
-
Het overzien van
gehelen (letten vaak op details)
ADD in de praktijk
ADD geldt als gezondheidsbeperking
-
Moet vastgesteld
zijn door een clinicus
-
Schoolprestaties
moeten negatief erdoor beïnvloed zijn
-
De clinicus moet
aangeven of speciaal onderwijs noodzakelijk is.
Landelijke richtlijnen ontbreken, voor schoolresultaten
gelden vaak de schoolvorderingen. Op individuele schoolvorderingentoetsen
halen ADD leerlingen vaak gemiddelde scores, dus letten op prestaties tijdens
gewone schooldagen.
Interventies in het onderwijs:
Aandacht, productiviteit en nauwkeurigheid moeten worden
beïnvloed.
Mogelijkheden van begeleiding:
Leerresultaten
-
Instructiemateriaal
bijstellen
-
Op een andere
manier aanbieden bv in kleur i.p.v. zwart-wit
-
Vragen om een
actieve respons en veelvuldig feedback geven
-
Rol van de computer
vergroten
-
Tempo van de
presentatie aanpassen
Adolescenten
-
Instructie bij het
maken van aantekeningen
-
Mogelijkheid van
gebruik maken van aantekeningen van anderen
-
Hulp van vaste
medestudent
-
Extra tijd bij
examens/tentamens
Mogelijkheden van begeleiding bij leerresultaten en
gedrag:
-
Werken met de
gevolgen van gedrag
-
Strategisch werken
met complimenten
-
Gewenst gedrag
belonen, ongewenst gedrag negeren
-
Toepassen van
tokens, deze werken echter slechts tijdelijk
-
Zorgen voor 3x
hogere frequentie van belonen als straffen (reprimandes worden vaak te snel
gebruikt)
-
AD(H)D kinderen
zijn minder gevoelig voor belonen en straffen en zijn ook sneller uitgekeken
op bepaalde beloningen
-
Respons cost (iets
inleveren als het gedrag voorkomt, is soort straf)
-
Time out
-
Contract maken.
Begeleidingsstrategieen
Ouders:
Huiswerk:
-
Tijd om aan te
werken vaststellen
-
Na het werk eigen
prestatie evalueren … doel gehaald dan belonen
-
Heen en weer
schrift
-
Daadwerkelijk
helpen, bv voorlezen van opdrachten
Adolescentie:
-
Zelf formuleren van
doelen
-
Zorgen voor
realistische doelen
-
Bonuspunten + eigen
voorstel van beloning
Leeftijdsgenoten:
Elkaar helpen:
-
Tutorsysteem
-
Klas verdelen in
paren elkaar om beurt instructie geven leerkracht houdt in de gaten
Welke paren
goed werken
-
Zelfhulp: methode
van zelfinstructie: voordoen, samendoen, nadoen met hardop spreken, zelfdoen
met innerlijk spreken, automatiseren
Behandelvormen
-
Medicijngebruik:
antidepressiva, stimulantia
-
Gedragsmodificatie:
cognitieve gedragstherapie
Cognitieve gedragstherapie:
-
Vaststellen van
concrete behandeldoelen
-
Leren over
samenwerken
-
Aanleren van basale
technieken voor het omgaan met gedachten en emoties
-
Eigen
denken/emoties/ gedrag en aandacht beter gaan beheersen
-
Herstructureren van
de omgeving: omgaan met problemen van studie en werk
-
Preventie van
terugval en omgaan met terugval
Leren studeren/ gedrag: belangrijk om te leren
-
Opdelen van taken
in kleinere delen, die kunnen worden afgehandeld op verschillende
tijdstippen
-
Leren aciviteiten
op een passend moment te onderbreken, om zich aan een planning en tijdschema
te kunnen houden of juist andere dingen voor te laten gaan
-
Leren op assertieve
manier de eigen planning te beschermen tegen indringing door anderen
-
Het stellen van
prioriteiten
Intake vragen bij ADD:
-
Door wie is ADD
geconstateerd?
Instantie/datum/
onderzoeksverslag
-
Welke
verschijnselen deden zich voor?
Op school/
thuis
-
Is medicatie
gegeven?
-
Welke
verschijnselen doen zich nu nog voor?
-
Is er nog
medicatie voorgeschreven?
-
Is er sprake
van co-morbiditeit?
-
Wat helpt?
-
Wat verwacht u
van dit gesprek?
© drs. jpm de pauw-voets, orthopedagoog 2007
--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
ADD aanvullende informatie
ADD is een vorm van ADHD
waarbij de hyperactiviteit ontbreekt. ADD staat voor ‘Attention Deficit
Disorder’. Kinderen met ADD hebben meestal veel moeite met één of meer
aandachtsfuncties. Zo kan het zijn dat ze het lastig vinden om gericht
informatie op te nemen of om een onderscheid te maken tussen belangrijke en
onbelangrijke prikkels. Kinderen met ADD zijn vaak erg stil, teruggetrokken en
passief.
ADD kenmerkt zich door stoornissen in de voortdurende continue aandacht
(continue sustained attention) en in de selectieve aandacht (selective attention)
Kinderen met ADD reageren
op een aantal gebieden anders dan andere kinderen. Ze hebben vaker en sterker
dan gemiddeld last van:
-
aandachts- en
concentratieproblemen
-
impulsiviteit
DSM IV A.D.D (Attention
Deficit Disorder)
Diagnostische Criteria
van de DSM IV : Wanneer is er sprake van aandachts tekort?
Voorwaarde: zes (of
meer) van de volgende symptomen van aandachtstekort zijn gedurende ten minste 6
maanden aanwezig geweest in een mate die onaangepast is en niet past bij het
ontwikkelingsniveau.
-
Slaagt er niet in
voldoende aandacht te geven aan details of maakt achteloos fouten in
schoolwerk, werk of andere activiteiten.
-
Heeft vaak moeite de
aandacht bij taken of spel te houden.
-
Lijkt vaak niet te
luisteren als zij direct aangesproken wordt.
-
Volgt vaak aanwijzingen
niet op en slaagt er vaak niet in schoolwerk, karweitjes af te maken of
verplichtingen op het werk na te komen.
-
Heeft vaak moeite met
het organiseren van taken en activiteiten.
-
Vermijdt vaak, heeft een
afkeer van of is onwillig zich bezig te houden met taken die een langdurige
geestelijke inspanning vereisen (zoals school- of huiswerk)
-
Raakt vaak dingen kwijt
die nodig zijn voor taken en bezigheden (bijvoorbeeld speelgoed, huiswerk,
potloden, boeken of gereedschap)
-
Wordt vaak gemakkelijk
afgeleid door uitwendige prikkels.
-
Is vaak vergeetachtig
bij dagelijkse bezigheden.
De Diagnose ADD
ADD is geen ziekte. Er
bestaat hiervoor geen eenvoudige diagnostische test. De diagnose wordt gesteld
op grond van onderzoek naar de ernst van de symptomen op verschillende
beoordelingsschalen.
Over het algemeen is ADD een erfelijke stoornis, die kan verergeren ten gevolge
van lichte hersenbeschadiging; bijvoorbeeld op grond van een hersenschudding, of
een geboorte trauma. Ook kunnen emotionele trauma’s, dieetfactoren en/of
slaaptekorten hiertoe bijdragen.
Ter verduidelijking;
• Kinderen met ADD hebben nogal eens slaapproblemen.
• Ze kunnen langer dan andere kinderen last hebben van nachtelijk bedplassen.
• Ze kunnen last hebben van inslaapangst(en) zodat ze niet (alleen) op een eigen
kamer(tje) de slaap kunnen vatten.
• Ze kunnen last hebben van nachtmerries.
• Het kunnen slaapwandelaars zijn of last hebben van praten in hun slaap.
• Ook komt het voor dat ze tandenknarsen terwijl ze slapen.
Daar bovenop kunnen ze problemen hebben
met:
• herhaalde en veel voorkomende hoofdpijnklachten.
• Ook komen problemen met het immuunsysteem voor.
• De kinderen hebben meer en vaker dan anderen last van kinderziektes.
• Ze hebben herhaald meer en vaker last van oorontstekingen.
• Dit alles wijst op een minder goed werkend immuunsysteem.
• Weer anderen hebben een gevarieerdheid aan allergieën wat weer wijst op een
overactief responspatroon van het immuunsysteem.
Hiermee kunnen samengaan:
• stemmingsstoornissen zoals angst of depressie,
• of meer ernstige gedragsafwijkingen zoals oppositioneel-opstandig gedrag en/of
andere gedragsstoornissen.
• Ook kunnen deze kinderen obsessief-compulsief gedrag vertonen en of motorische
en verbale tics hebben.
• Ook kunnen ze gevoelig zijn voor bepaalde voedingsstoffen; zoals bijvoorbeeld
suiker.
• Als ze ouder worden lopen ze meer kans dan anderen om in aanraking gekomen met
allerlei illegale drugs, met justitie of zelfs zelfmoordneigingen ontwikkelen.
• Zoals al eerder is opgemerkt vertonen AD(H)D kinderen meer dan anderen
specifieke leerstoornissen.
Meerdere typen
Officieel valt ADD onder de
categorie ADHD:
ADD met voornamelijk
aandachts-en concentratiestoornissen (vaak ADD genoemd)
ADHD met voornamelijk
hyperactiviteit en impulsiviteit
ADHD met de combinatie
van de hierboven genoemde typen (dit komt het meeste voor).
|
ADD