Stemmingsstoornis

website for educationalists and psychologists & Site Internet de psychopédagogie  

Definitie:

Stemmingsstoornis: een categorie van stoornissen, gekenmerkt door een verstoring van de stemming of de emotionele toon tot op een punt waarop depressie of opgetogenheid optreedt

Depressie:

Er is bij een kind sprake van een depressie, wanneer het functioneren over de gehele lijn, dat wil zeggen zowel affectief, cognitief, motivationeel en soms lichamelijk neergedrukt is.

Een depressie heeft:

• een langdurig karakter
• Het thema: verlies, lijkt de rode draad te vormen in de depressie
• Invloed op het gehele functioneren van het kind
• Depressies gaan vaak schuil achter meer zichtbare problemen; b.v. spijbelen, desinteresse, tegenvallende schoolresultaten
• Alleen een gespecialiseerde hulpverlener kan de diagnose “depressie” vaststellen: een depressie kan zich in verschillende gedaanten vertonen, wat de diagnostiek bemoeilijkt

Lang ging men ervan uit dat kinderen geen depressieve stoornissen konden hebben, maar men is hiervan teruggekomen. Ook de term “gemaskeerde depressie” is niet meer gebruikelijk.

De kernsymptomen van de DSM IV worden nu als bruikbaar, gezien ook bij de diagnose van kinderen.

DSM IV (vereenvoudigde samenvatting)

• Een heel neerslachtige stemming (verdrietig, leeg, huilerig zijn)
• Verminderde interesse of plezier  in alle activiteiten gedurende de dag, of bijna elke dag
• Eetproblemen en gewichtsverandering
• Slaapproblemen (bijna niet slapen, heel erg veel slapen) bijna elke dag
• Heel gejaagd zijn en rusteloos of heel geremd en lusteloos
• Moeheid of verlies van energie
• Zich waardeloos en schuldig voelen bijna elke dag
• Moeilijkheden hebben om zich te concentreren of beslissingen te nemen
• Dikwijls denken aan de dood of zelfdoding

We kunnen 3 soorten depressies onderscheiden:

1. De depressie in engere zin: zie boven DSM IV
2. De dystyme stoornis: dezelfde klachten maar minder ernstig
3. De bipolaire stoornis: ene periode depressief (zie 1) andere periode juist opgewekt, alles aankunnen onoverwinnelijk zijn

Bipolaire stoornis (manisch depressief)

Bij een jong kind heeft de depressie andere kenmerken dan bij een adolescent

De kernsymptomen kunnen zich anders uiten en kunnen samengaan met symptomen die alleen bij een paalde leeftijd voorkomen.

Ontstaan van een depressie

In de meeste gevallen een combinatie van de volgende factoren:

• Factoren in de omgeving van het kind
• Factoren in de levensgeschiedenis van het kind
• Factoren in het kind zelf

Factoren in de omgeving van het kind

• De ouders (verslaving, onverwerkte rouw, ongewenst zijn van het kind)
• De opvoeding (onenigheid, delinquent gedrag ouders)
• Sociale relaties (gepest worden, geen vrienden hebben)
• School en sportomgeving (gepest worden, geen vrienden hebben)

Factoren in de levensgeschiedenis van het kind

• Ervaring van verlies (dood,uit het zicht verliezen)
• Verworven gebreken
• Mishandeling lichamelijk/geestelijk/sexueel
• Andere voorvallen zoals oorlogservaringen/terroristische voorvallen
• Klem zitten tussen 2 culturen

Factoren in het kind zelf

• Persoonlijkheid van het kind
• Onderdrukking van autonomie, identiteit en agressie
• Aangeboren gebreken
• Lichamelijke ziekten of letsel
• Hormonale invloed
• Erfelijke aanleg :verhoogde kwetsbaarheid om depressief te worden

Leeftijdscategorie en depressie

• Kinderen tot 5 jaar ca 1%

• Kinderen van de basisschoolleeftijd ca 2%

• Adolescenten ca 5-8%

Aandachtspunten voor depressie

·        De gemiddelde leeftijd waarop voor het eerst een depressieve stoornis zich openbaart is ongeveer 14 jaar

·        Hoe vroeger de depressie begint hoe groter het negatief effect op levensgebieden en hoe slechter de prognose

·        De dysthyme stoornis begint gemiddeld gezien eerder: rond elf jaar.

·        Een depressie duurt gemiddeld 9 maanden, maar een dysthyme stoornis duurt ongeveer 2 ½  jaar  en kan oplopen tot 4 jaar

·        De meerderheid van de kinderen wordt symptoomvrij binnen een jaar.

·        De kans op recidive is groot: 26 % krijgt binnen het jaar een recidive  40% Na 2 jaar en 70%  na 5 jaar

·        Lichte stress kan al voldoende zijn om een nieuwe depressie uit te lokken.

·        Een aantal ontwikkelingstaken kunnen achterstand oplopen.

·        Het meemaken van een depressie vergroot de kans op meer depressieve periodes en op psychische stoornissen. (manisch depressieve stoornis 20%-40% van de adolescenten met een depressieve stoornis)

·        Een depressie vergroot de kans op voorkomen van suïcidaal gedrag

·        Een depressie kan in 40% -90% samengaan met een tweede stoornis (angststoornis,gedragsstoornis, ADHD, eetstoornis, misbruik van alcohol en drugs)

·        Culturele en maatschappelijke invloeden kunnen leiden tot een andere uitingsvorm van depressies (cultureel bepaald: emoties tonen, verwerking van verlies en rouw, somatiseren van klachten

Beschermingsfactoren

• Onafhankelijkheid, bevorderd door goede sociale relaties, met belangrijke anderen buiten het kerngezin om is een goede beschermingsfactor.

• Beschikken over voldoende zelfvertrouwen.

Preventie en behandeling

• Er bestaan geen primaire preventieprogramma’s bij depressie. wel zijn er vormen van secundaire preventie.

• Algemene programma’s gericht op voorkomen van druggebruik bij ouders, geweld in gezinnen, incest, kindermishandeling zijn belangrijk.

• Bij secundaire preventie gebruikt men inzichten uit de cognitieve psychologie en therapie om het denken over gedrag te veranderen. De programma’s zijn ongeschikt voor jonge kinderen.

In Nederland zijn een aantal preventieprogramma’s ontwikkeld (op Amerikaanse leest geschoeid)

Zo is de cursus “Stemmingmakerij” gericht op jongeren van 15-18 jaar en de cursus “Slechte tijden, goede tijden” gericht op jongeren van 12-14 jaar.

De cursussen worden op school gegeven. De deelnemers hebben geen depressieve stoornis, maar wel een depressieve inslag (negatief zelfbeeld, pessimistisch denken, inadequate probleemoplossing)

Tijdens deze cursussen worden deze aspecten besproken en alternatieven geoefend.

Ook programma’s tegen pesten gelden als zodanig.

Zie: Persberichten Trimbos-instituut:

http://www.drugtext.nl/mirror/trimbos/nlpers/pers9815.html

http://www.drugtext.nl/mirror/trimbos/nlpers/pers9801.html

Andere cursussen:

http://www.praktijkcvanderlee.nl/Brochure/Depressie.htm

http://www.parnassia.nl/preventie/folders/depri_volw.html

http://www.ggznijmegen.nl/clienten/mainmainpreventie.htm

http://www.haagrand.nl/cursussen/depressie.html

http://www.leidenuniv.nl/ics/sz/so/training/depressie.htm

http://www.lsp-preventie.nl/verslagen.php3?onderwerp=3

http://www-dsz.service.rug.nl/bss/nedstupsy/werkgp/scholing9.htm

Diagnostiek

Er zijn 3 signaleringtests bekend voor depressief gedrag naast de NPVJ en de TRF

1. Het klavertje vier
2. De baalmeter
3. CES-D lijst (Centre for Epidemiologic Studies Depression Scale (CES-D).)

Meer informatie over CES-D: http://coo.med.rug.nl/nch/cesd.pdf

Zelftest Depressie: http://www.ggzdrenthe.nl/idx_dpzt.htm

Websites: 

http://www.depressiestichting.nl/

http://depressie.pagina.nl/

http://www.xs4all.nl/~fjpol/

http://home.planet.nl/~angst/index2.html

Kritische website: http://home.planet.nl/~angst/index2.html

Behandeling

Behandeling moet afgestemd zijn op het ontstaan en voortbestaan van de depressieve stoornis.

Belangrijke onderdelen van de behandeling van een depressie bij een kind zijn: psycho-educatie, gezinsbenadering zoals ouderbegeleiding en gezinstherapie, individuele psychotherapie bij het kind, medicatie en residentiële hulpverlening.

Drs. JPM de Pauw-Voets, orthopedagoog

Literatuur:

Jakop Richter: Ontwikkelings Psychopathologie, bij kinderen en jeugdigen (2002)

ISBN 90 6283 299 7

De website is gemaakt door www.depauw-logon.com

Copyright © 1998 www.orthopedagogiek.com te 's-Hertogenbosch NL
Laatst bijgewerkt: 12 maart 2008