Studeren en Dyslexie

website for educationalists and psychologists & Site Internet de psychopédagogie  

Studeren en dyslexie

Studenten met dyslexie hebben al een lange weg van hard werken achter de rug. Op het middelbaar, hoger beroepsonderwijs of universitair onderwijs wordt er steeds meer zelfstandigheid gevergd, wat tevens inhoudt het schriftelijk verwerken van informatie (aantekeningen maken, literatuur doornemen).

Dit is niet de sterkste kant van dyslectische studenten.

Een aantal studieproblemen komt veelvuldig voor. Hieronder worden de problemen met mogelijke oplossingen genoemd.

Lezend opnemen van informatie

Over het algemeen kan hier een computerprogramma tekst naar spraak uitkomst bieden. Via een scanner kan een tekst ingevoerd worden en is vervolgens gelijktijdig te lezen en te horen met behulp van een kunstmatige stem. Op dit moment zijn hier nog wel enige nadelen aan, aangezien nog weinig studieboeken digitaal opgeslagen zijn (hier wordt wel aan gewerkt) en dan apart moeten worden gescand. Scanresultaten moeten soms ook nog bewerkt worden. De stem wordt op den duur als saai ervaren en een geschikte computer (met bijbehorende randapparatuur) is een kostbare investering.

Voorbeelden van mogelijke problemen ten aanzien hiervan met enkele oplossingen zijn :

Oplossingen:

1. vooraf tekstinformatie vragen
2. verzoeken om grote lijnen uit de tekst mondeling toe te lichten
3. ”scannend' lezen: kopjes, vergedrukt, eerste 2 zinnen per alinea
4. extra leestijd

Niet door de opgegeven literatuur heenkomen

Oplossingen:

1. voorspellend lezen: voorkennis activeren; wat weet ik al?
2. titelpagina, achterkant, inhoud en inleiding lezen. Aan de hand hiervan kritisch en creatief denkvermogen in werking zetten. Wat zal beschreven gaan worden? Welke vragen wil ik beantwoord zien?
3. van tevoren lezen van de conclusie en samenvattingen aan het eind van een hoofdstuk en bepalen wat al wel en wat niet begrepen wordt. Bepalen welke stukken extra aandacht nodig hebben.

De hoofdlijnen niet kunnen onderscheiden in een tekst

Oplossingen:

1. hardop vertellen aan jezelf of een ander wat al wel begrepen is uit een stuk
2. een schema maken en hardop verwoorden

Tekst al meerdere malen gelezen hebben en de essentie niet kunnen ontdekken

Oplossingen :

• bijwijzen (aandacht richten)
• in of woord onderstrepen dat niet begrepen is: afvragen of het goed gelezen is, of de betekenis enigszins bekend is, of de zin relevant is voor de rest van het stuk. Wanneer dit laatste het geval is: woord opzoeken in een woordenboek, uitleg vragen, hardop verwoorden ván wat bedoeld zou kunnen worden

Schrijven van notities eindopdrachten, scripties

• Over het algemeen kan een spraakherkenningsprogramma bij problemen op het gebied van het schrijven van eindopdrachten, werkstukken en scripties een goed hulpmiddel zijn.

• Voorkomende problemen zijn :

Aantekeningen maken bij hoorcolleges is lastig of onmogelijk

Oplossingen :

• luisteren en opnemen op cassettebandje
• luisteren en aantekeningen van medestudent kopiëren
• vooraf een kopie van de sheets of de aantekeningen van de docent vragen enhierop meeschrijven
• luisteren en tekenen wat je hoort (mindmapping)

Oplossingen :

• het formuleringsproces en schrijfproces van elkaar scheiden: hardop formuleren van de belangrijkste punten en dit opnemen op een cassettebandje. Dit is de grote lijn (inhoudsopgave of alinea-indeling). Vervolgens hardop formuleren wat over de steekwoorden te vertellen is en dit eveneens opnemen. De zinnen goed naluisteren: lopen ze goed? Zijn ze te begrijpen? Kan het duidelijker of meer over gezegd worden? Dit kan vervolgens op papier gezet worden (of ingesproken met behulp van het spraakherkenningsprogramma).

Oplossingen :

• achterhalen wat de reden is. Feedback vragen op het verslag.

• Bij spellingprobleem: spellingcorrector gebruiken en na enige dagen zelf teruglezen van de tekst. 

• Mensen in de omgeving inschakelen die (tegen een wederdienst) kunnen corrigeren

• Bij te compact of te breedsprakig formuleren: de tekst opnieuw formuleren, met behulp van eerst inspreken

Informatie verzameld hebben, maar niet weten waar te beginnen met schrijven

Oplossing :

• Starten vanuit de eindconclusie en samenvatting. Vervolgens de resultaten en uitkomsten van het onderzoek bepalen, die bijdragen aan de conclusie. Vervolgens het onderzoek beschrijven hoe het is aangepakt en hoe het verliep. De vraagstelling verwoorden en als laatste de inleiding maken.

Time management: het plannen en orqaniseren van studieactiviteiten

Bijvoorbeeld :

Oplossingen :

1. grote, overzichtelijke agenda gebruiken
2. tijdsaanduidingen van dag tot dag en van uur tot uur
3. weekoverzicht
4. afspraken daadwerkelijk opschrijven

Gevoel achter de feiten aan te lopen, geleefd te worden

Oplossingen :

• realistisch en ruim plannen
• inschatten hoeveel bladzijden per uur van een bepaald boek gelezen kunnen worden en plan de benodigde uren
• wanneer het aantal vakken in een bepaalde periode op deze manier te veel wordt, vooraf vakken laten vallen en bewust studievertraging plannen (beter de helft goed, dan alles half)

Niet stap voor stap kunnen plannen

Oplossingen :

• tijd uittrekken om te plannen
• inventariseren van de studie-opdrachten, maar ook andere noodzakelijke bezigheden (boodschappen, eten, koken, uitgaan, uitslapen) en noteren in de agenda
• aan de planning houden en bijstellen als het niet haalbaar blijkt

Concentratie

Over het algemeen geldt hierbij dat het belangrijk is om te studeren op tijden dat iemand zich fit voelt. Daarnaast is voldoende frisse lucht, ontspanning en beweging noodzakelijk. Gezond eten en goed slapen vergroten de concentratie.

Problemen waar studenten met dyslexie tegenaan kunnen lopen zijn de volgende:

Oplossing :

• vragen of de docent het laatst genoemde kort wil herhalen
• Helemaal opnieuw moeten beginnen met lezen, bij een storing van buiten af

Oplossing :

• hardop verwoorden van de laatste informatie en gericht zoeken wat het laatst gelezen is

Niet langer dan 20 minuten rustig kunnen studeren

Oplossing:

• eigen concentratieboog bepalen en met behulp van een wekker die tijd instellen. Vervolgens de wekker op 5 minuten zetten en 5 minuten pauzeren en iets heel anders doen. Vervolgens weer aan de studie.

Oplossingen:

1. bij omgevingslawaai van buitenaf, verzoeken tot ramen sluiten of andere ruimteopzoeken
2. medestudenten verzoeken op te houden met fluisteren en aangeven waarom dat verzoek wordt ingediend (ik wil de les graag volgen, maar op deze manier lukt het me niet)

Toetsen

Oplossing:

• eerst de vraag lezen, niet naar het antwoord kijken en het antwoord formuleren in je hoofd. Vervolgens het antwoord zoeken tussen de keuzemogelijkheden

Vaak onvoldoendes op open vragen

Oplossing:

• Afspreken met de docent dat spelling niet meetelt, bij onduidelijke formulering achteraf een mondelinge toelichting geven

• het antwoord eerst formuleren, voor met het schrijven te beginnen

Oplossingen :

• aparte toetsruimte regelen
• werken met oordopjes
• werken met koptelefoon

Oplossingen

• Vooraf nagaan welke faciliteiten mogelijk zijn (extra tijd, andere manier van toetsen)
• Informatie verzamelen over de manier waarop getoetst gaat worden (open of meerkeuzevragen, veel leesvragen ja of nee, verhouding kennis­ toepassingsvragen, details of grote lijnen, stof uit boek of uit college)
• toetsvoorbereiding zo realistisch mogelijk plannen
• jezelf leren ontspannen wanneer dat nodig is

Oplossingen :

• bij goede voorbereiding en veel kennis over de manier van toetsen, zal dit al kunnen helpen bij de onzekerheid. Is dit niet het geval, dan kan een faalangstreductietraining mogelijk uitkomst bieden.

Dit artikel is ontleend aan:

Hofmeester, N. (2001). Studeren met dyslexie. Informatie, praktische aanpak, noodzakelijke ontwikkelingen. 

Amsterdam: Ewout Schikker, Drukkerij Terts

Copyright © 1998 www.orthopedagogiek.com te 's-Hertogenbosch NL
Laatst bijgewerkt: 12 maart 2008